Öncelikle bir kripto (sanal) para tipi olan bitcoin ile eş anlamlı değildir. Onun altında yatan teknolojidir. Yani doğru soru “blockchain teknolojisi nedir” olmalıydı.

En başta bu konuya ilişkin kaynakların ingilizce olduğunu, dahası konuya ilişkin standart bir jargonun olmadığını belirtelim. Dolayısıyla yazımızda kullandığımız kavramlar standart değil kendi seçtiğimiz kavramlardır.

Bir önceki yazımızda (iXBRL)’den bahsetmiştik bkz. Temel bir konu vardı: karşılaştırılabilirlik. Blockchain meselesinde ise temel konu güvenilirliktir. Bunun altında iki alt konu vardır; ilişkisel paylaşım (dağıtıklık) ve ademi merkeziyet. Ve sunulan çözüm veritabanı mantığına dayanır.

Önceki yazımızdaki gibi bir not kağıdı düşünelim, üzerinde “Ali’nin bana 100 TL borcu var” olsun. Bu notu bilgisayarda notepad programında bir text dosya olarak yazıp kaydedip bir şekilde Ali’ye gönderelim. Notu gönderdikten sonra Ali üzerinde şöyle bir değişiklik yapabilir “Ali’ye 100 TL borcum var” veya notu alıp siler ve sonra böyle bir not almadığını iddia edebilir. Tam tersi de geçerli: Ben böyle bir notu hiç yazmadığımı veya “Ali’nin bana 200 TL borcu var” yazdığımı da iddia edebilirim.

Klasik çözüm şudur: Notu güvenilirliği garantiye yakın birine veya bir otoriteye göndeririz (notere veya bir devlet kurumuna). Blockchain teknolojisinin çözümü ise daha farklıdır:

Öncelikle merkezi olmayan bir ağ, diğer bir deyişle bir zincir mevcuttur. Siz text dosyayı sadece Ali’ye göndermez, tüm ağa dağıtırsınız. Gönderdiğiniz dosyanın içeriği ağdaki tüm tablolara yazılır. Yani bilgi paylaşılır. Sahibi ne kadar fazlaysa bilginin güvenilirliği o kadar artar. Çünkü zincirdeki halkalardan biri veya birkaçı yanlış olsa diğer halkalar bu yanlışı ortaya çıkarır.

Bu size yevmiye defteri ile defteri kebir ilişkisini hatırlatmıştır. Zaten notun kaydedildiği tablolar “ledger” yani defteri kebir olarak isimlendirilmektedir, haliyle not da yevmiye maddesi oluyor.

Kavramları tekrarlayalım; güvenilirlik, dağıtıklık ve ademi merkeziyet. Ademi merkeziyet (decentralized) ağda bir merkez halka olmamasını ifade eder. Yani her halka peer to peer (P2P) birbirine direkt bağlıdır ve her ne kadar konumuz olmasa da digital paranın kimilerine göre avantajı kimilerine göre de dezavantajı bu noktadadır.

Dikkat çekmemiz gereken bir diğer konu da şudur: Gönderdiğimiz notta “Ali’ye 100 TL borcum var” ifadesi mevcuttu. Bu, nota bir “varlık” niteliği kazandırmaktadır. Yani üzerinde borçlusu, alacaklısı ve tutarı olan değerli bir kağıt söz konusudur. Hatta bir para. belki bir başka yazı konusu…

  • Blockchain’in yarattığı bazı olanaklar ve kullanım alanları
    • Hızlı ticaret (stock trading)
    • Sermayenin tabana yayılması (crowd funding)
    • Akıllı sözleşmeler
    • Otorite gerek duymayan telif hakları yönetimi
    • Siyasi seçimlerin internet vasıtası ile yapılması
    • Ürün menşei takibi
    • Dosya saklama ve özel veri yönetimi